كلمهء 10 - قال أمير المؤمنين عليه السّلام : معرفة اللّه سبحانه أعلى المعارف . « 1 » ترجمه : فرمود معرفت خدا بالاترين معارف است . شرح : يعنى بهتر و عالىترين حكمت و معرفت‌ها شناختن خداست زيرا علوم و معارف را هريك درجه و رتبه‌ايست و علمى اشرف از علم ديگر و معرفتى بالاتر از معرفتى است و اشرفيّت علم به واسطه اشرفيّت وجود معلوم است ، يا اتقن و اظهريّت برهان ، يا افضليّت غايت است ، و به اين هرسه وجه علم الهى و معرفت خدا اشرف و اعلاى علوم است . اما از جهت موضوع : اين علم اعلى و اكمل است زيرا موضوعش وجود حق و

--> ( 1 ) . غرر و درر آمدى ، ط نجف ، ص 319 ، س 11 . قوله : ( امير المؤمنين فرمود : « اعرفوا اللّه » ) در توحيد بحار از توحيد صدوق از حضرت وصىّ امام امير المؤمنين على عليه السّلام ، روايت شده است : « اعرفوا اللّه باللّه و الرسول بالرسالة و اولى الأمر بالمعروف و العدل و الإحسان » ( بحار ، ط كمپانى ، ج 2 ، ص 85 ، س 18 ) ؛ و وجوهى در معنى « اعرفوا اللّه باللّه » در آنجا گفته آمد . در ديوان اين كمترين آمده است : من به يارم شناختم يارم * تو به نقش و نگار يعنى چه آفتابى چنين درخشنده * ديده‌ها در غبار يعنى چه تو بپنداريش نهانى و من * بينمش آشكار يعنى چه تو بپرسى ز يار و من او را * دارم اندر كنار يعنى چه قوله : « و دلّ على ذاته بذاته » در آغاز دعاى صباح امير المؤمنين عليه السّلام : « يا من دلّ على ذاته بذاته . . . » به شرح متألّه سبزوارى بر آن رجوع شود كه وجوهى لطيف در معنى آن گفته است . و در ابتداى آن گويد : « هذه كلمة علية صدرت من معدن الولاية و منبع المكاشفة نعم امثال هذه الكلمات من مثل كلمة اللّه العليا و الآية الكبرى على العالى الاعلى ليست بعزيزة » ( ص 12 ، ط ناصرى ) . قوله : « آفتاب آمد . . . » بيت از اوائل دفتر اول مثنوى عارف رومى است . و استاد الهى قدّس سرّه مصراع دوم آن را بدين گونه نقل فرموده است : « گر دليلى خواهى از وى رخ متاب » . قوله : « انت الذى اشرقت . . . » جمله‌اى از دعاى عرفه حضرت سيد الشّهداء امام ابو عبد اللّه الحسين عليه السّلام است . ( اقبال سيد بن طاوس ، چاپ سنگى ، ص 349 ) . قوله : « جمال يار ندارد . . . » از خواجه حافظ است . جناب استاد الهى رضوان اللّه عليه مصراع دوم را بدين گونه نقل فرموده است : « غبار راه نشان تا نظر توانى كرد » و لكن دو نسخه خطى ديوان حافظ ، و چاپى قدسى چنان بود كه اختيار كرده‌ايم . قوله : « يا غاية آمال العارفين » در « مناجاة المحبين » حضرت امام سيّد الساجدين على بن الحسين عليهما السّلام آمده است : « يا غاية آمال المحبين » .